नेपालमा केराको मूल्य आकासियो, किसानभन्दा बिचौलिया बढी लाभमा
काठमाडौं, वैशाख ४ । नेपालमा पछिल्लो समय केराको मूल्य आकासिएको छ। भारतबाट आउने केरा ठप्प भएपछि बजारमा स्वदेशी केराको माग ह्वात्तै बढेको हो। तर मूल्य अत्यधिक बढ्दा उपभोक्ता मारमा परेका छन् भने किसानले अपेक्षित लाभ पाउन सकेका छैनन्।भारतबाट हुने आयात बन्द भएसँगै आन्तरिक उत्पादनमा निर्भरता बढेको छ। पहिले केरा बेच्न व्यापारी खोज्दै हिँड्ने किसानका बारीमा अहिले व्यापारीहरू आफैं पुग्न थालेका छन्। यसले बजारमा माग बढाए पनि मूल्य नियन्त्रण हुन नसक्दा उपभोक्ताले महँगो मूल्य तिर्न बाध्य भएका छन्।
दाङमा मात्रै करिब ५० भन्दा बढी किसानले धानखेती छाडेर झन्डै ६ सय बिघामा केराखेती गरेका छन्। केही महिनाअघि मूल्य नपाउँदा निराश भएका किसान अहिले भने माग र भाउ बढेपछि केही राहत महसुस गरिरहेका छन्। तर, खुद्रा बजारमा मूल्य बढेको अनुपातमा किसानसम्म लाभ नपुगेको उनीहरूको गुनासो छ।
चितवनमा मालभोग केरा प्रतिकिलो डेढ सय रुपैयाँसम्ममा बिक्री भइरहेको छ। किसानले बेच्ने मूल्य र उपभोक्ताले तिर्ने मूल्यबीच ठूलो अन्तर देखिएको छ। यसले बजारमा बिचौलियाको भूमिका प्रभावशाली भएको संकेत गर्दछ।
किसानहरूले आयात रोकेर मूल्य बढाउने खेलमा बिचौलिया सक्रिय रहेको आरोप लगाएका छन्। आन्तरिक उत्पादनले कुल मागको ६० देखि ७० प्रतिशत मात्रै धान्ने हुँदा बाँकी आपूर्ति कसरी भइरहेको छ भन्ने प्रश्न उठेको छ। विराटनगरमा भने केही व्यापारीले अवैध रूपमा भारतबाट केरा भित्र्याइरहेको आशंका गरिएको छ।
नेपालमा चितवनसहित विभिन्न जिल्लामा २७ हजार २६१ हेक्टर क्षेत्रफलमा केराखेती हुँदै आएको छ, जहाँ वार्षिक करिब ४ लाख मेट्रिक टन उत्पादन हुन्छ। यसले कुल मागको ६० देखि ८० प्रतिशतसम्म धान्ने गरेको छ।
भारतबाट आयात बन्द भएपछि माग–आपूर्ति सन्तुलन बिग्रिँदा बजार मूल्य अस्वाभाविक रूपमा बढेको देखिन्छ। यद्यपि पहिले बगानमै खेर जाने केरा अहिले भने सजिलै बिक्री हुन थालेको छ। विशेषज्ञहरूका अनुसार स्वदेशी उत्पादनले पूर्ण रूपमा माग धान्न अझै करिब ४० लाख केरा रोप्नुपर्ने देखिन्छ। साथै बगानदेखि उपभोक्तासम्मको मूल्य श्रृंखला पारदर्शी बनाउन र बिचौलियाको नियन्त्रण घटाउन सरकारको प्रभावकारी अनुगमन आवश्यक रहेको छ।