बाझो जमिनदेखि ‘ब्रान्डेड’ चियासम्म : घ्याङस्वाराको हरियो क्रान्ति
नुवाकोट, बैशाख १२ — कहिल्यै झारपातले ढाकिएको र बेवारिसेझैँ देखिने घ्याङस्वाराको डाँडो अहिले हरियो चियाका बोटले ढाकिएको छ। तीन वर्षअघि सुरु गरिएको चिया खेतीले अब व्यावसायिक उत्पादनको रूप लिएको छ, जसले स्थानीयस्तरमै नयाँ सम्भावनाको ढोका खोलेको छ।
पञ्चकन्या गाउँपालिका–४ स्थित घ्याङस्वारामा लगाइएको चियाबाट उत्पादन सुरु भएसँगै गाउँपालिकाभर उत्साह छाएको छ। गाउँपालिका अध्यक्ष तेजबहादुर तामाङका अनुसार करिब १३ हजार बिरुवाबाट पहिलो पटक चिया उत्पादन सुरु गरिएको हो। “अब ‘घ्याङस्वारा अर्गानिक चिया’लाई व्यवस्थित रूपमा बजारमा ल्याउने तयारी भइरहेको छ,” उहाँले बताउनुभयो।
स्थानीयको श्रमदानबाट सुरु भएको यो अभियान केवल खेती नभएर सामूहिक प्रयासको उदाहरण बनेको छ। जनप्रतिनिधि, कर्मचारी, शिक्षक र विद्यार्थीसम्मको सहभागितामा बाझो जमिनलाई कृषि योग्य बनाउँदै चियाका बिरुवा रोपिएका थिए। आज त्यही पहलले आर्थिक अवसरको रूप लिँदैछ।
उत्पादन भएको चियाको प्रारम्भिक गुणस्तर परीक्षणले पनि आशा थपेको छ। अध्यक्ष तामाङका अनुसार अर्थोडक्स चियामध्ये ‘उत्कृष्ट’ श्रेणीमा पर्ने नतिजा आएको छ। यद्यपि, ट्रेडमार्क र अनुज्ञापत्रजस्ता कानुनी प्रक्रिया पूरा भएपछि मात्रै उपभोक्तासम्म पुग्नेछ।
यो परियोजनाको अर्को विशेषता यसको दायरा हो। ३३२ रोपनी क्षेत्रफलमा विस्तार गरिएको चिया खेती अन्तर्गत अहिले ८३ हजार बिरुवा उत्पादनका लागि तयार छन्। रोजगार सेवा केन्द्रको समन्वयमा सञ्चालन भएको यस कार्यक्रमले स्थानीय रोजगारी सिर्जनामा समेत योगदान पुर्याएको छ।
रोजगार संयोजक सरोजकुमार खातीका अनुसार हाल १२ हजारभन्दा बढी बिरुवाबाट टिपिएको पात चिया तथा कफी विकास कार्यालय ककनीमा प्रशोधन गरिएको छ। पहिलो चरणमै करिब तीन किलो तयारी चिया उत्पादन भएको छ, जसको गुणस्तर उच्च पहाडी क्षेत्रको उत्कृष्ट अर्थोडक्स चियासँग तुलना गर्न सकिने बताइएको छ।
समुद्री सतहबाट १८०० देखि २२०० मिटर उचाइमा फैलिएको यो चिया खेतीले अब स्थानीय किसानलाई पनि समेट्ने तयारी गरेको छ। ८४ हजार बिरुवा अनुदानमा वितरण गर्ने योजना बनाइएको छ, जसले यस क्षेत्रलाई चिया उत्पादनको नयाँ केन्द्रका रूपमा स्थापित गर्न सक्ने अपेक्षा गरिएको छ।
यसअघि नुवाकोटकै ककनी र म्यागङ गाउँपालिकामा सुरु भएको चिया उत्पादनको परम्परा अब पञ्चकन्यामा पनि फैलिएको छ। सरकारी निकायको सहयोग र स्थानीयको सक्रियताले घ्याङस्वाराको हरियो कथा अब ब्रान्डेड चियासम्म पुग्ने यात्रामा छ।